TRẺ EM BỊ CẬN SỚM CÓ TÁC HẠI GÌ? NGUYÊN NHÂN & CÁCH KIỂM SOÁT
Cận thị ở trẻ em đang gia tăng với tốc độ đáng báo động. Theo cảnh báo từ Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đến năm 2050, có thể 8 đến 9 trên 10 trẻ em ở châu Á, trong đó có Việt Nam, sẽ mắc cận thị. Riêng tại Việt Nam, ước tính khoảng 6,7 triệu trẻ em (chiếm khoảng 30%) đang bị cận thị, và tỷ lệ này tại các thành phố lớn như TP.HCM, Hà Nội có thể lên tới 50–70%. Điều này cho thấy việc bảo vệ thị lực cho trẻ từ sớm là vô cùng cần thiết.
Vậy cụ thể cận thị sớm gây ra những tác hại gì, dấu hiệu nhận biết ra sao và cha mẹ cần làm gì để bảo vệ thị lực cho con? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn có cái nhìn đầy đủ và chính xác nhất.
CẬN THỊ SỚM Ở TRẺ LÀ GÌ? DẤU HIỆU NHẬN BIẾT
Cận thị là gì?
Cận thị là tình trạng tật khúc xạ khiến mắt chỉ nhìn rõ các vật ở gần, còn các vật ở xa thì bị mờ, nhòe. Nguyên nhân là ánh sáng đi vào mắt hội tụ ở phía trước võng mạc, thay vì hội tụ đúng trên võng mạc như mắt bình thường.
Đây là loại tật khúc xạ phổ biến nhất ở trẻ em và học sinh hiện nay. Người bị cận thị có thể đọc sách, sử dụng điện thoại hoặc làm việc ở khoảng cách gần khá rõ, nhưng sẽ gặp khó khăn khi nhìn bảng, xem tivi hoặc nhận diện các vật ở xa.
Thế nào được xem là cận thị sớm?
Thông thường, trẻ được xem là bị cận thị sớm khi được chẩn đoán cận trước khoảng 10 tuổi, đặc biệt là dưới 8 tuổi.
Theo nhiều nghiên cứu, trẻ bị cận càng sớm thì thời gian mắt tiếp tục phát triển càng dài, đồng nghĩa với việc độ cận có xu hướng tăng nhanh hơn so với trẻ bị cận ở tuổi lớn hơn. Đây cũng là lý do các chuyên gia nhãn khoa luôn khuyến nghị phụ huynh nên kiểm tra thị lực định kỳ cho trẻ ngay từ khi bắt đầu đi học.
Vì sao trẻ em ngày càng bị cận sớm?
Hiện nay, độ tuổi mắc cận đang ngày càng trẻ hóa. Không ít trẻ mẫu giáo hoặc học sinh lớp 1 đã xuất hiện dấu hiệu nhìn xa kém. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc sử dụng thiết bị điện tử quá sớm, học tập với cường độ cao, ít hoạt động ngoài trời và yếu tố di truyền.
Phân biệt cận thị bẩm sinh và cận thị học đường
Cận thị bẩm sinh: Xuất hiện do yếu tố di truyền từ cha hoặc mẹ, thị lực của trẻ đã suy yếu từ khi mới sinh hoặc trong những năm đầu đời. Loại cận thị này thường khó phát hiện vì trẻ còn quá nhỏ để diễn đạt vấn đề của mình.
Cận thị học đường: Phát sinh trong quá trình trẻ đi học, chủ yếu do thói quen sinh hoạt, học tập không khoa học như nhìn gần quá lâu, sử dụng thiết bị điện tử nhiều, thiếu ánh sáng tự nhiên.
Dấu hiệu nhận biết trẻ đang có vấn đề về thị lực
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa mắt ngay khi nhận thấy các dấu hiệu sau:
Trẻ thường xuyên nheo mắt, nghiêng đầu khi nhìn xa
Trẻ kêu đau, mỏi, nhức mắt kéo dài
Kết quả học tập giảm sút bất thường
Gia đình có tiền sử cận thị di truyền
Việc thăm khám sớm sẽ giúp xác định chính xác mức độ cận thị và lựa chọn phương pháp kiểm soát phù hợp, hạn chế tối đa các tác hại lâu dài.
CÁC NGUYÊN NHÂN KHIẾN TRẺ BỊ CẬN THỊ SỚM
Hiểu rõ nguyên nhân trẻ bị cận thị sớm là bước đầu giúp cha mẹ chủ động bảo vệ thị lực cho con. Vậy đâu là những yếu tố làm tăng nguy cơ cận thị ở trẻ? Cùng tìm hiểu những nguyên nhân phổ biến dưới đây để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả:
Yếu tố di truyền: Nếu cả cha và mẹ đều cận thị, nguy cơ con sinh ra bị cận thị sẽ cao hơn đáng kể so với gia đình không có ai cận thị (theo thống kê, gia đình không có cha mẹ cận chỉ có 6–15% sinh con bị cận thị).
Sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều: Thời gian nhìn gần liên tục với điện thoại, máy tính bảng, tivi là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây cận thị học đường hiện nay.
Thiếu thời gian hoạt động ngoài trời: Ánh sáng tự nhiên có vai trò quan trọng trong việc kích thích võng mạc phát triển khỏe mạnh, giảm nguy cơ khởi phát và làm chậm tiến triển cận thị.
Tư thế và khoảng cách học tập không đúng: Ngồi học sai tư thế, đọc sách quá gần (dưới 30cm) trong thời gian dài khiến mắt phải điều tiết liên tục.
Sinh non, nhẹ cân: Trẻ sinh non hoặc có cân nặng dưới 2,5kg khi sinh cũng được ghi nhận có nguy cơ cận thị sớm cao hơn.
TRẺ EM BỊ CẬN THỊ SỚM CÓ GÂY NGUY HIỂM KHÔNG?
Câu trả lời là CÓ. Cận thị sớm không chỉ khiến trẻ nhìn xa bị mờ mà còn có thể ảnh hưởng đến nhiều khía cạnh trong cuộc sống nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời. Tình trạng này tác động đến thị lực, kết quả học tập, sự tự tin, chất lượng sinh hoạt hằng ngày và thậm chí làm tăng nguy cơ mắc các biến chứng về mắt khi độ cận tiến triển cao. Vì vậy, việc phát hiện sớm và áp dụng các biện pháp kiểm soát cận thị đúng cách đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ thị lực lâu dài cho trẻ.
Tác hại đến thị lực và sức khỏe mắt
- Tăng độ cận nhanh theo thời gian: Trẻ bị cận sớm thường có tốc độ tăng độ nhanh hơn so với người trưởng thành, do nhãn cầu của trẻ vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Nếu không được kiểm soát, độ cận có thể tăng 0.5-1 độ (diop) mỗi năm.
- Nguy cơ cận thị nặng khi trưởng thành: Trẻ cận sớm có nguy cơ cao tiến triển thành cận thị nặng (> 6.00 độ) khi đến tuổi trưởng thành - mức độ được xếp vào nhóm cận thị bệnh lý.
- Biến chứng nguy hiểm ở mắt: Cận thị nặng làm tăng đáng kể nguy cơ gặp các biến chứng đáng lo ngại như:
Bong, rách võng mạc
Thoái hóa hoàng điểm (điểm vàng)
Tăng nhãn áp (Glocom)
Đục thủy tinh thể sớm hơn bình thường
Lác mắt, nhược thị (đặc biệt với cận thị bẩm sinh phát hiện muộn)
Nguy cơ mất thị lực vĩnh viễn: Nếu không được phát hiện và can thiệp kịp thời, các biến chứng kể trên hoàn toàn có thể dẫn đến suy giảm thị lực nghiêm trọng, thậm chí mù lòa.
Tác hại đến học tập
Cận thị ở trẻ em không chỉ ảnh hưởng đến thị lực mà còn tác động trực tiếp đến khả năng tiếp thu kiến thức của trẻ trên lớp:
Trẻ không nhìn rõ chữ trên bảng, dẫn đến chép bài thiếu, sai nội dung
Phải nheo mắt, nghiêng đầu, cúi sát vở liên tục khiến trẻ nhanh mỏi mắt, mất tập trung
Về lâu dài, việc này kéo theo kết quả học tập sa sút rõ rệt
Đáng lo ngại hơn, nhiều trẻ ngại chia sẻ với cha mẹ vì sợ bị la mắng hoặc phải đeo kính. Điều này khiến cận thị không được phát hiện kịp thời, đến khi kết quả học tập giảm sút hoặc độ cận tăng nhanh mới được đưa đi kiểm tra, làm việc kiểm soát cận thị trở nên khó khăn hơn.
Tác hại lâu dài đến tương lai của trẻ
Hạn chế lựa chọn nghề nghiệp: Nhiều ngành nghề như phi công, công an, quân đội, một số ngành kỹ thuật đặc thù đều có yêu cầu khắt khe về thị lực. Cận thị nặng từ nhỏ có thể làm gi giảm cơ hội theo đuổi những ngành nghề này khi lớn lên.
Chi phí điều trị tăng cao: Cận thị khởi phát sớm và tiến triển nhanh đòi hỏi chi phí thăm khám, kính, các phương pháp kiểm soát (Stellest, Ortho-K, Atropine...) tốn kém hơn nhiều so với cận thị nhẹ, ổn định.
Ảnh hưởng chất lượng sống khi trưởng thành: Cận thị nặng kéo dài có thể đi kèm các vấn đề về mắt mạn tính, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, công việc và sinh hoạt khi trẻ trưởng thành.
LÀM SAO ĐỂ KIẾM SOÁT CẬN THỊ CHO TRẺ HIỆU QUẢ
Nên cho trẻ khám mắt định kỳ 6 tháng/lần, đặc biệt nếu gia đình có tiền sử cận thị. Việc phát hiện sớm giúp can thiệp kịp thời, hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm. Hiện nay, để hạn chế tác hại của cận thị sớm, các bác sĩ nhãn khoa thường chỉ định kết hợp các phương pháp kiểm soát chuyên sâu:
Kính Ortho-K (Orthokeratology)
Kính Ortho-K là loại kính áp tròng cứng đeo vào ban đêm, giúp định hình lại tạm thời giác mạc, qua đó trẻ không cần đeo kính vào ban ngày. Ortho-K có hiệu quả kiểm soát tăng độ tốt, nhưng đi kèm một số hạn chế: cần vệ sinh kính đúng cách mỗi ngày để tránh nhiễm khuẩn, đòi hỏi trẻ có ý thức tự giác cao và chi phí tái khám định kỳ khá tốn kém. Đây cũng là phương pháp đòi hỏi trẻ phải đủ lớn (thường từ 7–8 tuổi) để tự thao tác đeo/tháo kính an toàn.
Thuốc nhỏ mắt Atropine
Đây là thuốc nhỏ mắt được chứng minh có khả năng làm chậm tiến triển cận thị khi dùng đúng liều và theo dõi sát bởi bác sĩ. Tuy nhiên, thuốc có thể gây một số tác dụng phụ như chói mắt, nhạy cảm với ánh sáng hoặc nhìn gần kém hơn do đồng tử giãn. Ngoài ra, khi ngừng sử dụng, độ cận của trẻ có thể tăng nhanh trở lại, đặc biệt nếu việc điều trị không được theo dõi và điều chỉnh phù hợp.
Tròng kính kiểm soát cận thị Stellest (Essilor)
Điều gì khiến Stellest khác biệt so với các phương pháp kiểm soát cận thị khác?
| Tiêu chí | Stellest | Atropine | Ortho-K |
| Cách sử dụng | Đeo kính gọng mỗi ngày như kính cận thông thường | Đeo kính áp tròng cứng khi ngủ, tháo ra vào buổi sáng | |
| Tính an toàn | Bình thường - Chỉ cần đeo kính như bình thường | Bình thường - Thuốc được nhỏ trực tiếp vào mắt mỗi ngày | Thấp - Kính áp tròng tiếp xúc trực tiếp với giác mạc khi ngủ và trầy xước hoặc viêm giác mạc nếu vệ sinh kính không đúng cách |
| Hiệu quả | Khá ổn định nếu trẻ đeo kính đúng thời gian khuyến nghị | Khác nhau giữa từng trẻ; có trẻ đáp ứng rất tốt, có trẻ hiệu quả không nhiều | |
| Nếu ngừng sử dụng thì sao? | Chưa ghi nhận hiện tượng độ cận tăng nhanh trở lại | Có thể tăng độ cận nhanh hơn sau khi ngừng, đặc biệt nếu dừng đột ngột | Độ cận sẽ tiếp tục tăng theo tiến triển tự nhiên khi không còn đeo kính |
So với Atropine và Ortho-K, tròng kính Stellest được nhiều phụ huynh lựa chọn nhờ khả năng kiểm soát cận thị hiệu quả mà vẫn đơn giản, dễ sử dụng. Nếu với Atropine phải đưa thuốc vào mắt mỗi ngày hay Ortho-K phải tiếp xúc trực tiếp với giác mạc mỗi đêm thì tròng kính kiểm soát cận thị Stellest chỉ đơn giản là một chiếc kính đeo thông thường. Nhờ đó, trẻ dễ thích nghi hơn, đồng thời giảm các rủi ro liên quan đến việc nhỏ thuốc hoặc đeo kính áp tròng, như kích ứng mắt, trầy xước giác mạc hay nguy cơ viêm nhiễm nếu vệ sinh không đúng cách.
Không chỉ hỗ trợ kiểm soát cận thị, tròng kính Stellest còn được phủ Crizal Rock giúp tăng độ bền khi sử dụng hằng ngày. Lớp phủ này có khả năng chống trầy xước gấp 3 lần, hạn chế bám bẩn gấp 2 lần so với tròng kính thông thường, đồng thời chống tia UVA và UVB từ cả hai mặt tròng kính, góp phần bảo vệ mắt và tăng độ bền khi trẻ sử dụng mỗi ngày.
Xây dựng thói quen sinh hoạt khoa học cho trẻ
Bên cạnh các phương pháp kiểm soát cận thị ở trẻ em, việc xây dựng những thói quen sinh hoạt khoa học hằng ngày cũng đóng vai trò quan trọng trong việc làm chậm tiến triển cận thị. Chỉ với những thay đổi đơn giản nhưng duy trì đều đặn, cha mẹ có thể góp phần bảo vệ thị lực và giúp trẻ phát triển đôi mắt khỏe mạnh lâu dài.
Áp dụng quy tắc 20-20-20: Sau mỗi 20 phút nhìn gần, cho mắt nghỉ 20 giây bằng cách nhìn ra xa khoảng 20 feet (~6m).
Tăng thời gian hoạt động ngoài trời: Khuyến khích trẻ vui chơi, vận động ngoài trời ít nhất 60 phút mỗi ngày.
Đảm bảo tư thế "3 thẳng" khi học: Lưng thẳng, đầu thẳng, mắt cách sách vở 30-40cm; sử dụng bàn ghế phù hợp với chiều cao của trẻ.
Hạn chế thời gian sử dụng thiết bị điện tử: Kiểm soát chặt thời gian trẻ tiếp xúc với điện thoại, máy tính bảng, tivi.
Bổ sung dinh dưỡng tốt cho mắt: Tăng cường thực phẩm giàu vitamin A, lutein, omega-3 trong chế độ ăn hằng ngày của trẻ.
Những thói quen này không chỉ giúp giảm tình trạng mỏi mắt mà còn góp phần làm chậm tốc độ tăng độ cận và bảo vệ thị lực lâu dài cho trẻ.
CÂU HỎI THƯỜNG GẶP - FAQ
Cận thị ở trẻ em có thể chữa khỏi được không?
Hiện nay, cận thị chưa thể chữa khỏi hoàn toàn bằng thuốc hoặc các phương pháp thông thường. Tuy nhiên, việc kiểm soát tốt có thể giúp làm chậm tốc độ tăng độ, hạn chế nguy cơ cận nặng và bảo vệ thị lực lâu dài.
Bé bị cận nhẹ (dưới 1 độ) có cần đeo kính thường xuyên không?
Điều này phụ thuộc vào kết quả khám mắt và nhu cầu nhìn của trẻ. Bác sĩ sẽ đánh giá và chỉ định phù hợp.
Nên chọn gọng kính chất liệu gì cho trẻ nhỏ?
Trẻ em rất hiếu động, Cha mẹ nên ưu tiên gọng kính trẻ em làm từ TR90, Ultem hoặc Silicone cao cấp vì có trọng lượng nhẹ, dẻo dai, khó gãy và an toàn khi bé vận động. Tại GlassyZone, gọng kính Kidoo là lựa chọn phù hợp cho trẻ với thiết kế ôm mặt, bền nhẹ và nhiều kiểu dáng, giúp bé đeo thoải mái suốt cả ngày.
Đeo kính có làm tăng độ cận không?
Không. Đeo kính đúng độ không phải là nguyên nhân làm tăng độ cận. Ngược lại, việc sử dụng kính phù hợp với thị lực của trẻ có thể giúp trẻ nhìn rõ và giảm mỏi mắt.
Bao lâu nên đo mắt cho trẻ đo mắt một lần?
Thông thường nên kiểm tra mắt định kỳ mỗi 6 tháng hoặc theo lịch hẹn của bác sĩ nếu trẻ đang trong giai đoạn tăng độ.
KẾT LUẬN
Việc phát hiện sớm và áp dụng các phương pháp kiểm soát cận thị phù hợp có thể giúp làm chậm tốc độ tăng độ, giảm nguy cơ cận thị cao và bảo vệ thị lực cho trẻ trong tương lai..
Nếu con bạn đang có dấu hiệu cận thị sớm hoặc cần kiểm tra định kỳ, hãy đặt lịch khám mắt cho con tại GlassyZone ngay hôm nay. Với đội ngũ chuyên môn được đào tạo chuyên sâu về nhãn khoa và khúc xạ, giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực kính mắt và chăm sóc thị lực, GlassyZone sẽ giúp bạn an tâm hơn trên hành trình bảo vệ và đồng hành cùng đôi mắt sáng khỏe của con trong suốt những năm tháng trưởng thành.
Lo Lắng Con Bị Cận Thị Sớm?
Đặt lịch để trẻ được kiểm tra thị lực chuyên sâu, đánh giá nguy cơ cận thị và nhận lộ trình kiểm soát phù hợp từ chuyên gia tại GlassyZone.
ĐẶT LỊCH NGAY!
